آشنایی با درخت کاج نوئل و نحوه نگهداری آن

مشخصات گیاه‎شناسی

این گیاه از مناطق سرد و معتدله نیمکره شمالی در ناحیه قطبی تا ارتفاعات کوهستانی نواحی معتدله گرم گسترده شده است. کاج نوئل از جمله درخت‎های سریع الرشد و مقاوم به سرما  است و در صورت ایده آل بودن همه‎ی شرایط، می‌تواند در فصول رشد تا 60 سانتی متر رشد کند. شاخه‌های این درخت پیرامونی، منظم و نسبتاً کوتاهند. برگ‎های این درخت به شکل سوزن و تا 24 میلی متر طول دارند و  دارای مقطع ۴ گوشه هستند. مخروط ماده ابتدا مستقیم بوده ولی در جریان گرده افشانی به سمت پایین خم می‎شود.  پس از رسیدن و ریزش دانه‎ها، به همان حالت و بدون جدا شدن و ریزش فلس‎ها باقی می‎ماند. درختان نوئل دارای ارتفاعی بین ۲۴ الی 45 متر بوده و قطر تاج پوششی آن‎ها ۱۲ الی ۱۵ متر می‎باشد.

جدول1- مشخصات گیاهشناسی درخت کاج نوئل

شکل 1- درخت کاج نوئل یا کاج کریسمس

شرایط نگهداری درخت کاج نوئل

نور: یکی از دلایل محبوبیت این کاج به عنوان کاج کریسمس، نیاز نوری نسبتا کم آن و مقاوم نسبت به سایه است. اما این نکته را در نظر داشته باشید که در شرایط سایه و آپارتمان رشد کمتری خواهد داشت و برای رشد کافی و گلدهی به روزانه حداقل 6 الی 7 ساعت نور کامل نیاز دارد. در صورتی که میزان نور روزانه آن کم باشد، حجم گلدهی و رشد آن کاهش می‎یابد.

دما: کاج نوئل به دلیل تحمل زیاد در هوای سرد معروف است و به همین دلیل در تزیینات کریسمس در زمستان دوام می‌آورد. این کاج در آب و هوای معتدل رشد بهتری دارد و دما را تا  3- درجه سانتی گراد تحمل می‌کند. تنها نکته در مورد آن مراقبت از ریشه‎ها در هوای سرد است چرا که ممکن است استفاده از آب یخ سبب یخ زدن ریشه‎ها بشود. کاج نوئل به هوای گرم حساس است و دمای بالا سبب از بین رفتن آن می‌شود. پس در صورت نگهداری این کاج در منزل، از قرار دادن آن در مکانی با دمای بالا خودداری کنید.

آبیاری: کاج نوئل به آبیاری متوسط رو به زیاد و منظم نیاز دارد. در 2 سال ابتدای کاشت به آبیاری بیشتری نسبت به کاج‎های مسن تر نیاز دارد. در سنین بالا آبیاری هفته‎ای یک مرتبه به صورت عمیق مناسب است.

خاک و کوددهی: در هر نوع بافت خاک اعم از شنی، رسی، لومی به شرط زهکشی خوب و عدم خفگی خاک قادر به زندگی است ولی از نظر واکنش، خاک‎های خنثی تا اسیدی را ترجیح می‎دهد. ریشه‎های این گیاه سطحی می‎باشد بنابراین افتادگی در اثر بادهای شدید در گونه‎های آن رخ می‎دهد پس از آبیاری سطحی و زیاد بپرهیزید.

ریشه‌های درخت کاج نوئل عمیق است و می‎تواند از عمق خاک مواد غذایی را دریافت کند بنابراین در فضای سبز و طبیعت نیاز چندانی به کوددهی ندارد ولی در صورتی که از کاج نوئل در گلدان نگهداری می‎کنید بهتر است هر ماه کاج خود را با کود کامل سوزنی برگ‎ها تغذیه کنید. اگر درخت شما بزرگ است می‎توانید از کودهای کٌندرها شونده هر ۳ یا ۴ ماه یکبار استفاده کنید چون درختان بزرگ ریشه‎های بیشتر و عمیق‎تری دارند و می‎توانند مواد غذایی عمق خاک را نیز مصرف کنند ولی درختان کوچکتر را هر ماه با کوهای کامل تغذیه کنید.

هرس: تمامی گیاهان و درخت‎ها به هرس سالیانه نیاز دارند تا برای رشد بیشتر و با کیفیت انرژی بیشتری داشته باشند. بنابراین باید سرشاخه‎های بی‎کیفیت و شاخه‎های خشک کاج نوئل حتما هرس شوند تا انرژی بیشتری برای پٌر شدن و افزایش شاخه داشته باشد.

تکثیر: تکثیر کاج نوئل از طریق کاشت بذر و قلمه زدن صورت می‎گیرد. بهترین روش تکثیر این گیاه به دلیل ریشه‎زایی سخت آن، کاشت بذر است.

برای کاشت از طریق بذر لازم است قبل از کاشت بذور، نیاز سرمایی آن‎ها برطرف شود. به این منظور حداقل ۲ تا ۴ هفته بذرها را در میان ماسه سرد و مرطوب قرار دهید و در بهار آینده اقدام به کاشت نمایید.

اگر می‎خواهید کاج نوئل را در فضای آزاد بکارید لازم است بذرها را در فصل پاییز در خاک بکارید تا نیاز سرمایی آن‎ها در فصل زمستان برطرف شود. بذرها را به صورت تک یا پراکنده در سینی بذر یا ظروف کم عمق با قطر دهانه ۱۳ تا ۱۵ سانتیمتر، حاوی کمپوست مخصوص بذر و قلمه بکارید. سینی بذرها بایستی همواره مرطوب باشد و در دما و رطوبت مناسب قرار داده شود. می‌توانید این شرایط را با پوشاندن گلدان حاوی بذر با یک نایلون شفاف تامین کنید. لازم است بر روی نایلون چند سوراخ ایجاد کنید تا تهویه مناسب صورت گیرد. بعد از جوانه‎زدن گیاه‌، آن را به خاکی با حاصلخیزی بیشتر انتقال بدهید.

شکل 2- تکثیر کاج نوئل از طریق کاشت بذر

کاج نوئل درختی سخت ریشه‌زا است و به وسیله قلمه‌های چوب سخت در محیط مرطوب و با کمک هورمون‌های ریشه‌زایی در اواخر فصل پاییز و اوایل زمستان قابل ازدیاد است. جالب است بدانید درخت نوئل دارای خاصیت مکان ‌نگاری می‎باشد یعنی اگر از شاخه‌های عمودی قلمه گرفته شود درخت به صورت عمود رشد می‎کند و اگر از شاخه‎های افقی قلمه گرفته شود درختی افقی بوجود می‎آید. مراحل قلمه زدن کاج نوئل به شرح زیر است: از شاخه مورد نظر قلمه را به صورت اریب ببرید. در صورت برگدار بودن برگ‎های پایینی حذف و فقط ۲ تا ۳ برگ باقی بگذارید. انتهای قلمه را در هورمون ریشه‎زایی فرو ببرید. تا زمان ریشه دار شدن بستر قلمه‎ها همیشه باید مرطوب باشد، می‎توانید با کشیدن یک پلاستیک شفاف روی گلدان یا بستر قلمه شرایط گلخانه‌ای ایجاد نمائید. اجازه بدهید تا ریشه دهی کامل شود و سپس گیاه جوان را با دقت و بدون جدا شدن خاک اطراف ریشه در خاک مناسب بکارید.

شکل 3- تکثیر کاج نوئل از طریق قلمه ساقه

آفات و بیماری‎های کاج نوئل

ریزش برگ‎های سوزنی: این مشکل علل مختلفی دارد و در ابتدا باید علت آن را شناسایی شود و سپس درمان را شروع کنید.

الف: وجود قارچ  Rhizosphaera: این قارچ در فصل بهار که اختلاف دمای شبانه روز زیاد است مشاهده می‌شود و سبب سوزن ریزی کاج می‌شود. برای درمان و پیشگیری از ریزش بیشتر باید از قارچ کش‎های سیستمیک استفاده کنید. توجه کنید که در صورت مشاهده‎ی اولین ریزش برگ‎ها حتما مشکل را شناسایی کرده و هر چه سریع‎تر اقدام کنید چرا که بعد از ریزش‎های متعدد دیگر قارچ کش فایده‎ای ندارد. آبپاشی روی برگ‎ها در این زمان اصلا توصیه نمی‌شود و حتی به گسترش قارچ کمک خواهد کرد. به نکاتی در رابطه با اولین ریزش برگ‎های سوزنی توجه کنید:

1. شاخه‎ی بیمار را بریده و در صورت امکان بسوزانید و از قارچ کش استفاده کنید.
2. از آبپاشی روی شاخ و برگ خودداری کرده و اجازه دهید کاملا خشک شوند.
3. با کوددهی درخت را در مقابل قارچ تقویت کنید.
4. کاج بیمار را از باقی کاج‎ها دور کنید.

ب: وجود انواع لارو ( شفیره ) و شته‎ها: بزرگترین منبع غذایی لارو برخی پروانه‎ها و انواع شته‎ها، کاج نوئل مخصوصا نوئل آبی است. در صورت حمله‎ی این موجودات به کاج، برگ‎ها در ابتدا زرد شده و پس از قهوه‎ای شدن کامل، می‌ریزند. برای از بین بردن آن‎ها بهتر است گیاه را سمپاشی کنید و با دستمال شاخه‎های آن را تمیز کنید.

علت خشک شدن برگ‎ها: رایج‎ترین مشکل کاج نوئل، خشک شدن برگ‎ها است که علت آن بیماری‎های باکتریایی است. این بیماری با خشک شدن برگ‎ها و مرگ شاخه‎ها از پایین تنه به سمت شاخه‎های بالایی اتفاق می‌افتد. در مواردی ممکن است به دلیل این بیماری برگ‎ها به رنگ قهوه‎ای سوخته و یا بنفش در بیاید که در این زمان باید شاخه را از ته بچینید. برای پیشگیری از این بیماری بهتر است یک برنامه ریزی منظم برای آبیاری داشته باشید و اجازه ندهید در روزهای خشک تابستان، کاج شما بی‎آبی و خشکی بکشد.

شکل 4- خشکیدگی برگ و ساقه کاج نوئل به دلیل بیماری قارچی و یا بی آبی