خواص زراعی شبدر
شبدر يكي از گونههاي گياهي بسيار مناسب جهت كشت در بخشهايي از كشـور بوده كه جهت علوفهكاري و همچنين تغذيه مورد استفاده واقع مـيشـود. شـبدر گياهي است يك ساله با نيـاز شـديد بـه گرمـا و آب كـافي كـه خاكهـاي اسـيدي و مرطوب را دوست نداشته و در خاك‌هاي سبك و قليـايي محصـول رضـايت بخشـي توليد ميكند. بهترين شرايط مناسب جهت كاشت شبدر مصري خاكهـاي سـبك تا نسبتاً سنگين و آب و هوائي مرطوب بوده و در شرايط مناسب 5-4 چين علوفـه توليد مي‌نمايد. از خصوصيات بارز شبدر قدرت پنجهزدن و رشد و نمو مناسب بعد از برداشت است، كه در صورت تقويت خاك با كود آلـي و پوسـيده، ميـزان توليـد افزايش چشمگيري خواهد داشت. افزايش سطح زير كشت شبدر كه جايگاه مهمي در توليـد علوفـه و بهبـود حاصـلخيزي خـاك دارد، اهميـت بسـزايي داشـته و در استانهاي مرطوب و به ويژه شمالي كشور به عنوان كشت دوم بعـد از برداشـت بـرنج مطرح و به سرعت گسترش يافته است. شبدر داراي درصد پروتئين نسبتاً بالا و علوفهاي بسيار خوش خوراك بوده، كه به سرعت توليد شير گاو را افزايش ميدهد.
کاشت
جهت كشت شبدر ، ضمن فراهم نمودن ادوات لازم و تعيين زمـان مناسـب، ابتـدا زمين با عمق كافي شخم وسپس ديسـك لـولر زده، 50 كيلـوگرم كـود اوره، 100 كيلوگرم كود فسفات و 100 كيلوگرم كـود پتـاس بـه زمـين داده شـده و سـپس عمليات ديسك و لولر مجدد زده ميشود. جهـت مبـارزه بـا علـفهـاي هـرز بـا استفاده از علفكش ترفلان به ميـزان 2 ليتـر در هكتـار و قبـل از كاشـت زمـين سمپاشي ميگردد. پس از آماده شدن زمین با رديف كار غلات اقـدام بـه كاشـت مزرعه در اواخر آبان ماه ميشود.
ميزان بذر مصرفي در مزارع شـبدر بـا هـدف بـذر گيري و براي توليد و برداشت علوفـه تـر در يـك مرحله حدود 25 كيلوگرم است. در طـول مرحلـه داشت كليه مراقبتهاي لازم از قبيل مبارزه با علفهـاي هـرز بـا سـموم علفكش گالانت، ترفلان و بازگران و مبارزه مكانيكي و سه مرحله آبيـاري بـه موقـع انجـام خواهد گرفت. علاوه بر آن طي دو مرحله مخلوط كشي با استفاده از نيروي انساني صورت ميپذيرد.
در مزارع كشت علوفه به ويژه نباتات علوفهاي تيره بقولات كـه گـرده افشـاني آن‌هـا بصورت غير مستقيم صورت ميگيرد، رابطهاي پيچيده اما منسجمي بـين بـذر و عوامل گرده افشاني وجود داشته كه مهمترين آنها زنبور عسل است. زنبور عسل به عنوان مناسبترين و ارزندهترين عامل گرده افشاني در بذر افشاني تاثير داشـته و در مناطق شبدر خيز درصد توليد را به ميزان قابل ملاحظهاي افزايش مـيدهـد. به همين منظور در مزارع كشت توليد بذر شبدر، اسـتقرار كنـدوي زنبـور عسـل بـه ميزان 4 كلني در هكتار مورد توجه جدي كشاورزان، دامداران و زنبـور داران قـرار گرفته، در اين حال ضمن تامين مواد غذايي زنبـور و توليد عسـل، امكـان تلقـيح گياهان و افزايش محصول فراهم ميشود.
شکل 2- گرده افشانی گل شبدر به وسیله زنبور
برداشت
زمان مناسب برداشت شبدر براي سيلو كـردن پـس از به گل نشستن گياه بوده، امـا از آنجـا كـه عمـده توليـد شــبدر در شــاليزارها انجــام گرفتــه و فصــل برداشت در پاييز و زمستان خواهـد بـود، شـبدر در اين زمان به گل ننشسته، در اين صورت فرصت رشد كافي بـه مزرعـه شـبدر داده شده، تا ارتفاع آن به حدود(30 سانتي متر) رسيده، در اين حالت علوفه بيشتر و با كيفيت بهتر بدست ميآيد. از طرفي دير برداشت كردن سبب خوابيدگي محصول روي زمين و كاهش كيفيت محصول خواهد شد. در برخي موارد به دليل تغييرات جوي و احتمال بروز سـرماي شـديد و بـارش برف كشاورزان ناچار ميشوند، شبدر را زودتر از موعد برداشـت كـرده، كـه در اين صورت مواد افزودني قندي و نشاستهاي بيشتري جهت سـيلو كـردن مـد نظر قرار خواهد گرفت.
شکل 3- برداشت دستی شبدر علوفه‌ای از مزرعه