آشنایی با زراعت کینوا

مشخصات گیاه‎شناسی کینوا

گیـاه کینوا بـا نـام علمی (Chenopodium quinoa) از خانـواده اسـفناج اسـت. در همه کشورها جنــس اسفناج (Chenopodium spp.) اســت و جزء گروه سـبزیجات برگی محسـوب مـی‎شـود. کینـوا گیاهـی یـک سـاله اسـت و بـه منظور تولیـد دانـه کشـت مـی شـود؛ ولـی از بـرگ‎هـای جـوان آن بـه صـورت سـبزی تـازه یـا پختـه اسـتفاده مـی شـود. کینوا گیاهی یک ساله بوده و به مادر دانه‎ها معروف است. جزء خانواده کنوپودیاسه بوده و شرایط رشد آن شبیه اسفناج می‎باشد. ارتفاع این گیاه از 1 تا 1.5متر متغیر می‎باشد. برگ‌های آن شبیه اسفناج است و گل‌های آن از سفید تا قرمز متغیر می‎باشد. بذر‎ها کوچک و به رنگ‎های متنوع از سفید تا تیره دارند. بذرها در گل آذین خوشه‎ای قرار دارند. برخی از  واریته‎های کینوا بین 10000 تا 70000 بذر تولید می‎کنند. این گیاه مانند گندم خودگرده افشان بوده و گاهی اوقات 10 تا 15درصد دگرگرده افشانی از خود نشان می‎دهد. این گیاه دارای سیستم ریشه‎ای قوی بوده و نسبت به استرس خشکی مقاوم می‌باشد. طول دوره رشد این گیاه بین 90 تا 125 روز متغیر می‎باشد.

جدول 1- مشخصات گیاه شناسی کینوا

شکل 1- شکل ظاهری گیاه کینوا

کاشت

ایـن گیـاه بـه اقلیـم سـرد و خشـک سـازگاری دارد. کینـوا دماهـای بیـن 1- تا 35  درجـه سـانتی گـراد و یـخ زدگـی را تـا قبـل از گلدهـی تحمـل مـی‎کنـد. کینـوا در مناطـق مرتفـع دنیـا کـه تنـوع گیاهـان زراعـی محـدود اسـت، از نظـر ارزش غذایــی اهمیــت ویــژه‎ای دارد. کینــوا بــرای رشــد و تولیــد دانــه نیازمنــد هـوای خشـک و روز کوتـاه اسـت. همچنیـن در برابـر خشـکی و سـایر تنـش‎هـا مقاومـت مـی‎کنـد. ایـن گیـاه بـه حـرارت زیـاد و طـول روز حسـاس اسـت. بـرای مثـال گیـاه کینـوا در خوزسـتان ۴ تـا ۸ روز پـس از کاشـت و آبیـاری بـذور جوانـه مـی‎زنـد و بیـن 13 تـا 19 روز پـس از کاشـت بـه مرحلـه سـه‎ برگـی مـی‎رسـد. 50 درصــد گلدهــی حــدود 30 روز پــس از کاشــت و زمانــی کــه ارتفـاع گیـاه 25 سـانتی‎متـر اسـت، اتفـاق مـی‎افتـد.

شکل 2- مزرعه کینوا

کینـوا را در انـواع مختلـف خـاک حتـی بـا طیـف وسـیعی از pH بیـن 6 تـا 8.5 مـی‎تـوان کشـت کـرد. خـاک مطلـوب ایـن گیـاه شـنی_لومی تـا لومـی_ شــنی است.

میزان بذر برای کشت دستی یک هکتار، ۴ تــا ۵ کیلوگــرم بــذر و در کشت مکانیــزه بســته بــه نـوع ماشین کاشت ۱ تـا ۲ کیلوگـرم بـذر نیـاز اسـت. بـا اسـتفاده از سـموم ماننـد دیفنوکونـازول یا کاربوکسین تیــرام بــه میــزان ۲ در ۱۰۰۰ می تــوان بـذر را ضدعفونـی کـرد.

تاریخ کاشت توصیـه شـده دهـه دوم مهـر اسـت کـه بـه طـور متوسـط عملکـرد 2.4 تن در هکتار را تولید می‎کند. تأخیر در تاریخ کاشت موجب می‎شــود در بــروز مراحــل فنولوژیکــی تأخیــر بــه وجــود آیــد و در نهایت باعث کاهش عملکرد می شود.

داشت

به طورکلی کینوا بــه کم آبی مقاوم است. آبیاری بیش از نیاز گیــاه موجـب نازکـی و طویـل شـدن سـاقه و در نهایـت ورس خواهد شـد. آبیاری‎های اولیـه، جوانـه‎زنـی بـذور را آسـان‎تـر مـی‎کنـد. در کشـت کینـوا امـکان اسـتفاده از آبیـاری تحـت فشـار و اسـتفاده از نوارهـای تیـپ آبیـاری وجـود دارد. آبیـاری با توجـه بـه شـرایط مناطـق متفـاوت اسـت. بـرای مثـال کینـوا در خوزسـتان در طـول دوره رشـد بسـته بـه وضعیـت بارندگـی و نـوع بافـت بـه ۵ نوبـت آبیـاری نیـاز دارد.

کینـوا بـه کـود نیتروژنـه عکـس العمل خوبی نشـان مـی‎دهـد؛ اما کاهـش عملکرد بـا میـزان زیـاد نیتـروژن بـه علـت کاهـش سـرعت رسـیدگی فیزیولوژیکـی و افزایـش ورس گـزارش شـده اسـت. طبـق آخریـن تحقیقـات فقـط نیتـروژن اثـر مثبت داشـته اسـت. طبـق تحقیقـات کاربـرد نیتـروژن باعـث می‎شـود عملکـرد و نیز پروتئیـن دانه افزایــش یابد. کاربـرد فسـفر و پتـاس در برخـی تحقیقـات موجـب رشـد رویشی بیـشتـر کینـوا، بـدون افزایـش عملکـرد شـد کـه بـه علـت وجود پتاسـیم کافـی در خـاک‎های محــل تحقیق اســت. ارقـام مختلـف کینـوا بـه کمبـود ریزمغـذی ها، عکـس العمـل متفـاوت دارنـد. در هنـگام تهیـه زمیـن، 155 تـا 170 کیلوگـرم اوره در هکتـار به عنوان کـود پایـه، و در صـورت نیـاز، بـه میـزان 100 تـا 120 کیلوگـرم در هکتـار کـود فسفاته استفاده می‎شــود. بر اساس آزمون خـاک، توصیه کود پتاسیم برای جلوگیری از ورس (خوابیدگی) الزام است.

برداشت

کینـوا بـه صورت دسـتی یا مکانیزه با اسـتفاده از کمباین غلات بـا تنظیم هدهای برداشـت و کوبنـده قابل برداشـت اسـت. در برداشـت سـنتی، سـاقه‎هـای گل‎دار در محل سـایه آفتاب پهن و خشـک می‎شـوند و پس از چند روز کوبیده و جدا سـازی بـذر انجـام می‎شـود. جدا کـردن بذر از سـنبله به روش‎های سـنتی یا با اسـتفاده از خرمن کـوب انجام می‎شـود.

شکل 3- برداشت دستی و مکانیکی بذر کینوا