آشنایی با گیاه دارویی کارلا یا خیار تلخه

مشخصات گیاه‎شناسی کارلا

شکل 1- میوه کارلا

کارلا گیاهـی یکسـاله اسـت کـه قسـمت‎های مختلـف آن شـامل بـرگ، سـاقه و میـوه اسـت و بویـی شـبیه گیـاه ابریشـم مصـری دارد و طعم آن بسـیار تلخ اسـت. بـه همیـن دلیـل خیـار تلخـه نامیـده شـده اسـت. سـایر مشـخصات آن در جـدول 1 بیان شـده اسـت.

جدول 1- مشخصات گیاه‎شناسی کارلا

برگ‎های گیاه شبیه برگ مو است و گل‎ها شبیه گل خیار و معطر هستند. گل‎های گیاه زرد و کوچک است و همچنین گلدهی در هر بوته به صورت نامحدود و تا آخر فصل ادامه دارد. به همین دلیل برداشت میوه به طور متناوب باید انجام گیرد  این گیاه تک پایه است و گل‎های نر و ماده در گره‎های مختلف ساقه گیاه تشکیل می‎شوند و تعداد گل‎ها در بوته نسبتاً زیاد و دوام هر گل روی ساقه کوتاه است. ساقه‎ها سبز رنگ و دارای زوائد پیچنده است و همچنین ساقه‎های گیاه رونده و بالارونده محسوب می‎شود و 5 تا ۶ متر طویل می‎شوند.

میوه آن به اندازه خیار اما با سطح بسیار ناصاف شبیه پوست سوسمار است. انواع چینی کارلا دارای میوه‎های گردتری نسبت به انواع هندی هستند.   وزن یک میوه می‎تواند به بیش از 500 گرم هم برسد. در داخل میوه تعدادی بذر نسبتاً درشت (مانند بذر کدو) وجود دارد که روی آن نقش‎های زیبایی دیده می‎شود. تعداد و اندازه بذرها به درشتی و ریزی میوه بستگی دارد و بذرها دارای  پوشش ژله‎ای قرمز رنگ و چسبناک هستند. در تمام گیاه، فقط این پوشش قرمز رنگ بذرها، دارای مزه شیرین است.   میوه نارس سبز رنگ است؛ اما پس از رسیدگی، رنگ نارنجی بسیار خوش رنگی پیدا می‎کند. پس از رسیدگی کامل، میوه‎ها باز می‎شوند و دانه‎ها بیرون می‎افتند و به دلیل پوشش ژله‎ای خود به شدت به سطح‎های مختلف مانند برگ‎ها، ساقه‎ها، خاک و ادوات می‎چسبند. این ژله به تدریج خشک شده و جدا کردن بذر از سطحی که بدان چسبیده دشوار می‎شود. در سال بعد ممکن است تعدادی از این بذرها در بستر کشت سبز شوند. میوه‎ها بعد از رسیدن و حتی خشک شدن کامل بر روی ساقه باقی می‎مانند و به راحتی نمی‎توان آن‎ها را از ساقه جدا کرد.

شکل 2- میوه رسیده، بذر، گل کارلا، میوه نرسیده گیاه کارلا

خواص درمانی

تحقیقـات مختلفـی درباره ترکیبات شـیمیایی موجود در بذر، بـرگ و میوه گیاه انجـام شـده اسـت که نشـان می‎دهـد مواد مؤثـره دارویـی گیاه بـه نـام کاتارانتین در میـوه، سـاقه، برگ و ریشـه وجـود دارد. همچنین در مورد اثرات آنتیاکسـیدانی، ضد میکروبـی و تأثیـرات دارویـی این گیاه هم تحقیقاتی انجام شـده اسـت. در ژاپن، چیـن و هنـد میـوه این گیاه هماننـد خیار به صـورت نارس و به صـورت تازه خوری و طبخ شـده و در طـب سـنتی به عنـوان دارو مصـرف می‎شـود. مهمتریـن ویژگـی دارویـی کارلا به شـرح زیر اسـت:

• کارلا تأثیر اساسی بر کاهش قند خون افراد دیابتی دارد.
• کارلا اثـر کنترل کنندگـی بـر باکتری‎هـای گـِرم مثبـت و منفـی (دو گـروه از باکتری‎هـا) دارد.
• کارلا دارای اثرات آنتی‎اکسیدانی است.

​هـر 100 گـرم کارلا 19 کیلوکالری انرژی تولیـد می‎کند. همچنین در هر 100گرم کارلا مقادیـری از مـواد ذکر شـده در جـدول ۲وجـود دارد. کارلا دارای ویتامین‎هـای مختلـف گـروه A، B، C، K و E اسـت. همچنیـن مـواد معدنـی ماننـد آهـن، منیزیم، سـدیم، پتاسـیم، روی و فسفر دارد.

جدول 2- مقادیر مختلف در هر 100گرم کارلا

اندام مورد استفاده

اندام مورد استفاده در گیاه کارلا میوه رسیده آن است (شکل3). همـه قسـمت‎های گیـاه کارلا دارای مواد مؤثره هسـتند و در درمان اسـتفاده می‎شـوند، امـا بخش تجـاری این گیـاه «میوه» کارلاسـت.

شکل 3- میوه رسیده کارلا

روش تکثیر

تکثیـر ایـن گیـاه بـا بذر انجـام می‎شـود. بذرهـا در گلخانـه و در دمای نسـبتاً بالا در بسـتر مناسـب مشـابه با سـایر نشـاها مانند گوجه فرنگی، بادمجان و هندوانه سـبز می‎شـوند. ایـن نشـاها در مرحلـه 3 تـا ۴برگـی قابل انتقـال بـه زمیـن اصلی هسـتند. بذرهـای اولیـه گیـاه از خـارج از کشـور وارد می‎شـوند؛ امـا طبـق بررسـی نگارنـدگان بذرهـای نسـل بعـدی هـم به راحتی سـبز می‎شـوند و گیاه پـس از اسـتقرار، محصـول تولیـد می‎کنـد. البتـه لازم اسـت ترکیبـات شـیمیایی این گیاهـان بررسـی و بـا گیاهـان نسـل اول مقایسـه شـود. در کشـت مزرعه‎ای ایـن گیاه ماننـد خیـار و کـدوی تنبـل نیـاز بـه پشـته‎های عریـض دارد و در کشـت گلخانـه‎ای ماننـد خیـار گلخانـه‎ای به شـرط بسـتن سـاقه‎های رونـده بـه قیم‎هـا فاصلـه کشـت 100*100 مناسـب اسـت.

شکل 4- اتصال ساقه های رونده کارلا به قیم ها

کاشت و داشت

برای کشت و کار کارلا توجه به موارد زیر لازم است:

·   بـا شـروع زمـان برداشـت، از هـر گیـاه هـر ۴روز یک بـار می‎تـوان محصول برداشـت کرد و در یک بوته تا ۲0کیلوگرم میوه در هر فصل رشـد قابل برداشت است.

·   میوه‎هـای کارلا ماننـد بسـیاری از تیپ‎های خیـار، معمـولاً به صـورت تازه خـوری تـا وقتـی سـبز رنگ هسـتند، مصـرف می‎شـوند کـه البتـه بسـیار تلـخ هسـتند و منطبـق بـا ذائقـه ایرانی‎هـا نیسـت. بایـد توجه داشـت مصـرف میوه‎های رسـیده کـه بـه رنـگ نارنجـی هسـتند، منع شـده اسـت.

·   کارلا گیاهـی سایه دوسـت اسـت و خشـکی هـوا را نمی‎پسـندد. بـر اسـاس تحقیـق نگارنـدگان ایـن گیـاه شـرایطی مشـابه با خیـار گلخانـه‎ای را می‎پسـندد و کشـت آن در مزرعـه، گلدان‎هـای بـزرگ در گلخانه‎هـای بـا کـف سـیمانی یـا در محیط‎هـای بـا رطوبـت نسـبی کـم، موفقیت آمیز نیسـت و علیرغم رشـد رویشـی مناسـب، تولید میـوه ناچیـزی دارد.

• ·   در حالتی که رطوبت نسبی هوا کم باشد یا بوته‎ها در معرض وزش بادهای گرم قرار گیرند، میوه‎ها بعد از تشکیل و پس از رشد مختصری، ریزش می‎یابند.
• ·  کارلا را می‎توان در سـایه سـایر درختان مانند موی داربسـتی یا در آپارتمان پرورش داد.
• ·   آفتـاب شـدید تابسـتان باعـث سـوختگی برگ‎هـا می‎شـود. در کشـت در فضـای آزاد مناطـق خشـک برگ‎هـای گیـاه هنـگام ظهـر آثـار پژمردگـی موقـت نشـان می‎دهد.
• ·  گیـاه کارلا ماننـد خیارهـای گلخانـه‎ای، کودپذیـری بسـیار بالایـی دارد. این گیـاه بـه کودهای پتاسـه نیـاز زیـادی دارد و عکس العمـل آن به کودهـای ریزمغذی بسـیار مثبت اسـت.
• ·  در کشـت گلخانـه‎ای آفـات مکنده‎ای مانند مگس سـفید و شـته به شـدت بر روی گیـاه فعال می‎شـوند.
• ·  کشـت در هـوای آزاد نیـاز به آبیاری مرتـب مزرعه دارد؛ بنابراین کشـت کارلا در مناطـق خشـک «در فضای باز» توصیه نمی‎شـود.

 بـا شـروع یخبنـدان، ایـن گیاه ابتـدا سـرمازده می‎شـود و پس از سیاه شـدن کل اندام‎هـای هوایـی شـامل برگ‎هـا، میوه‎هـا و سـاقه‎ها از بیـن مـی‎رود. چنانچـه یخبنـدان رخ ندهـد یـا گیاه در گلخانه  کشـت شـده باشـد تـا پایان زمسـتان هم به رشـد خـود ادامه می‎دهد و در سـال بعـد هم زنده می‎مانـد؛ اما از میزان بـاروری آن کـم شـده و آلودگـی حشـرات مکنده به شـدت بـر روی آن زیاد می‎شـود.

• به علـت جدید بـودن گیـاه و کمبـودن عرضـه آن ممکـن اسـت در شـرایط فعلـی، محصـول تولیـدی قیمت قابل قبولی داشـته باشـد؛ امـا به دلیل اینکه بـازار مصرف این گیـاه به صـورت تازه خـوری و مصـارف عطـاری و همچنیـن داروسـازی هنـوز به خوبی تعریـف نشـده اسـت، اقدام بـه تولید انبـوه آن در ایران، بایـد با احتیاط صـورت گیرد.

شکل 5- میوه نرسیده کارلا