آشنایی با طبقه بندی سبزیجات

ارزش غذایی سبزیجات

سبزي نقش مهمي در برنامه غذايي بشر داشته و كمبودهاي موجود در ساير مواد غذايي به وسيله افزودن سبزي جبران مي‎گردد. ساير ارزش‎هاي سبزي به قرار زير است:

خنثي كردن مواد اسيدي حاصل از هضم غذاهاي حيواني مانند گوشت و پنير، سبزي‎ها به علت دارا بودن سلولز و ساير مواد غيرقابل جذب و آب فراوان حجيم بوده و باعث تسريع هضم ساير مواد غذايي مي‎گردند. سبزيجات حاوي مقدار زيادي املاح بوده و عناصر مورد لزوم بدن را تأمين مي‎نمايند.

املاح موجود در سبزيجات به ترتيب مقدار عبارتند از:

ارزش ديگر سبزيجات در تأمين ويتامين‎هاي مورد نياز بدن مي‎باشد، چنانچه مي‌دانيد ويتامين‎ها دسته‎اي از مواد مورد احتياج انسان هستند كه به مقدار كم در تنظيم اعمال حياتي بدن دخالت دارند.  23 درصد ويتامين A، 20درصد ويتامين C و مقدار قابل توجه‎ي ويتامين B₁(تيامين)، نياسين و اسيد فوليك به وسيله سبزيجات تأمين مي‎گردد.

ويتامين‎هاي مهم موجود در سبزيجات عبارتند از:

سبزيجات در تأمين پروتئين و قند از اهميت زيادي برخوردار نيستند اما برخي دانه‎هاي خشك  و حبوبات مانند لوبيا، نخود و عدس داراي مقدار زيادي پروتئين بوده و مي‎توانند كمبود پروتئين حيواني را كه گاه باعث بيماري‎هاي شديد مي‎شوند تا اندازه‎اي جبران نمايند. سيب زميني، سيب زميني شيرين و هويج نيز منبع مهمي از كربوهيدارت‎ها مي‎باشند.

شکل 1- خواص سبزیجات

طبقه بندی سبزیجات از نظر نیاز حرارتی

سبزیجات از نظر نیاز حرارتی به دو گروه تقسیم می‎شوند:

الف) سبزيجات فصل گرم

 گروه اول: سبزيجاتي كه به گرما مقاومت زيادي داشته و به سرما بسيار حساس مي‎باشند تا جايي كه در اثر سرما سريعاً از بين مي‎روند، بذر اين سبزي‎ها براي جوانه‎زدن احتياج به گرما دارند ( 10تا 15درجه سانتيگراد). در دمای 30 تا 35 درجه سانتيگراد بيشترين رشد و بهترين محصول را خواهند داشت. سبزي‎هاي و حبوبات اين گروه عبارتند از: خيار، بادمجان، باميه، كدو مسمايي، طالبي، هندوانه، فلفل، ماش، لوبيا چشم بلبلي

گروه دوم: سبزيجات فصل گرم كه به گرماي زياد حساس بوده و سرما را تا حدي تحمل مي‎نمايند. زمان مناسب كشت اين نوع سبزيجات بعد از رفع خطر يخبندان مي‎باشد مانند لوبيا سبز، گوجه فرنگي، سيب زميني شيرين. بخش خوراكي سبزيجات فصل گرم به استثناي سيب زميني شيرين ميوه يا دانه آن‎ها ميباشد. در صورتي كه در سبزي‎هاي فصل خنك بيشتر برگ، ساقه، بخش‎هاي زيرزميني و به طور كلي بخش‎هاي رويشي آن‎ها خوراكي است (به غير از نخود فرنگي، باقلا).

ب) سبزیجات فصل خنک

اين سبزي‎ها تا حدودي به يخبندان و سرما مقاوم بوده و بذر آن‎ها در حرارت‎هاي كم ( 3-4درجه سانتيگراد) جوانه‎زده و قادر به تحمل گرما نمي‌باشند. در 30-20 درجه سانتيگراد رشد خوبي دارند و از نظر مقاومت به سرما به دو گروه تقسيم مي‎شوند:

گروه اول: اين سبزيجات به سرما خيلي مقاوم بوده و گاهي حرارت‎هاي زير صفر را نيز تحمل مي‎نمايند (مارچوبه چندين درجه زير صفر را نيز تحمل مي‎نمايد) از اين گروه سبزي‎هاي زير را می‎توان نام برد: مارچوبه، تره فرنگي، كلم، پياز، نخود فرنگي، شلغم، كلم دكمه‎اي، كلم قمري، اسفناج، تربچه، جعفري

گروه دوم: مقاومت كمتري به سرما داشته و زمان كاشت آن‎ها در مناطق گرم اواخر تابستان تا اوايل پاييز است، بذر اين گروه سبزيجات در حرارتي بيش از گروه اول قادر به جوانه‎زدن است مانند چغندر لبويي، كلم برگ، كاهو، سيب زميني، كرفس، هويج

طبقه بندی سبزیجات بر اساس عمر گیاه

الف) یک ساله: ريحان، تربچه، شاهي، كاهو

ب) دو ساله: كلم، هويج، اسفناج، چغندر

ج) سه ساله: مارچوبه، ريواس، آرتيشو

طبقه بندی سبزیجات بر اساس قسمت قابل استفاده گیاه

الف) سبزیجاتی که ریشه خوراکی دارند: (چغندر، هويج، تربچه و ...) و يا غده آن مصرف میشوند (پیاز، سیر و...)

ب) سبزي‎هايي كه ساقه خوراكي دارند (مارچوبه، سيب زميني، كلم قمري، ريواس)

ج) سبزي‎هايي كه برگ خوراكي دارند: (كلم، كرفس، كاهو، شويد، اسفناج، شاهي، جعفري، نعناع، ترخان، مرزه، شنبليله، كلم پيچ و كاسني)

د) سبزي‎هايي كه ميوه خوراكي دارند:

• ميوه نارس آن‎ها خوراكي است (خيار، باميه، نخود، كدو، ذرت شيرين)
• ميوه رسيده آن‎ها خوراكي است (بادمجان، خربزه، فلفل، گوجه فرنگي، هندوانه)

ه) سبزي‌هايي كه دانه خوراكي دارند (نخود فرنگي، لوبيا، باقلا، ذرت بلالي)

ی) سبزي‎هايي كه گل خوراكي دارند (كلم گل، كلم بروكلي، آرتيشو)

ز) سبزي‎هايي كه دانه غلاف خوراكي دارند (لوبيا سبز)

طبقه بندی سبزیجات براساس طرز کاشت

اين نوع طبقه‎بندي به علت قرارگرفتن نباتات با احتياجات مشابه در يك گروه حائز اهميت فراوان است و به علت همين تشابه ذكر مشخصات كاشت سبزي‎هاي موجود در يك گروه ضرورت ندارد:

• نباتات دائمي (مارچوبه، آرتيشو)
• سبزيجات برگی( اسفناج، چغندر، كرفس، كاهو، شويد، گشنيز)
• كلم‎ها (كلم پيچ، كلم گل، كلم براكلي، كلم دكمه‎اي، كلم قمري)
• نباتات ريشه‎اي (چغندر لبويي، هويج، شلغم، تربچه)
• نباتات پيازي (پياز، سير، موسير، پيازچه، تره)
• سيب زميني و سيب زميني شيرين
• بقولات (نخود فرنگي، لوبيا، باقلا، لوبيا چشم بلبلي)
• بادمجانيان (بادمجان، گوجه فرنگي، فلفل)
• كدوئيان (كدو، خربزه، هندوانه، خيار، طالبي، گرمک)
• ذرت شيرين و ذرت مخصوص بو دادن
• قارچ‎ها

شکل 2- طبقه بندی سبزیجات